1 kwietnia 2026 r. w Narodowym Centrum Badań Jądrowych rozpoczęto oficjalnie realizację projektu pt. „Plan oraz pilotaż działań wspierających rozwój kompetencji i kadr dla sektora jądrowego w Polsce (4NEW)”, finansowanego w ramach Strategicznego Programu Badań Naukowych i Prac Rozwojowych „Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków” – konkurs GOSPOSTRATEG XII – patrz https://www.ncbj.gov.pl/aktualnosci/ncbj-partnerem-ogolnopolskiego-programu-budowy-kadr-dla-energetyki-jadrowej-ruszyl.

 W ramach tego projektu delegacja Narodowego Centrum Badań Jądrowych i lidera projektu Politechniki Śląskiej odbyła szereg bardzo interesujących i owocnych spotkań ze szwedzkimi partnerami reprezentującymi instytucje i organizacje zaangażowane w szwedzki program wsparcia kompetencyjnego dla istniejącej i dobrze funkcjonującej energetyki jądrowej, jak i dla bardzo dynamicznego programu budowy nowych reaktorów w Szwecji. Jest o czym rozmawiać ze Szwedami – to ogromny zasób doświadczeń i kompetencji, które będą nam tak potrzebne w Polsce, w kraju w którym dopiero rodzi się energetyka jądrowa.

Szwecja ma już ponad 70 lat doświadczeń w rozwoju i eksploatacji reaktorów jądrowych różnych technologii. To bezemisyjna energetyka, która przez ponad 40 lat pokrywała 50% zapotrzebowania na energię elektryczną w kraju i miejsce, gdzie do roku 2040 ma zostać wdrożone 10 nowych GWel mocy z elektrowni opartych na małych modułowych reaktorach – SMR-ach. Dokonano już wstępnego wyboru 2 technologii reaktorowych (BWRX-300 lub RollsRoyce440), które w tej chwili konkurują o kontrakt na pierwsze 1.5 GWel mocy. Obydwa typy reaktorów należą do tzw. Generacji III plus i oparte są na technologii chłodzenia zwykła wodą (ang. LWR).

Celem wizyty było zapoznanie się z najważniejszymi zagadnieniami związanymi z kształceniem i szkoleniem kadr dla istniejącej energetyki jądrowej i planowanego dynamicznego rozwoju nowej energetyki jądrowej:

• Edukacją i szkoleniami na poziomie zawodowej szkoły średniej,
• Edukacją na poziomie akademickim,
• Kształceniem podyplomowym,
• Kształceniem i szkoleniem operatorów i obsługi reaktorów,
• Kształceniem instruktorów szkolenia tzw. „train the trainers”,
• Kształceniem dodatkowych kadr dla nowobudowanych reaktorów.

Temat edukacji i szkolenia na poziomie zawodowej szkoły średniej omawiany był w czasie spotkania z dyrekcją i uczniami szkoły średniej w Forsmarku, zwanej Vattenfallgymnasiet lub Forsmark skolan. Szkoła położona jest kilka kilometrów od elektrowni Forsmark eksploatującej 3 duże reaktory typu BWR. Na spotkaniu z dyrekcją i nauczycielami przedstawiony był mechanizm działania szkoły, współpraca z przemysłem jądrowym oraz proces tworzenia programu nauczania. Przedstawiono strukturę kształcenia oraz organizację procesu nauczania. Szkoła liczy około 100 uczniów, z czego około 20 kształci się w kierunku związanym bezpośrednio z sektorem energetyki jądrowej. Na czwarty rok programu technicznego mogą aplikować również uczniowie z innych szkół, przy czym około 50% uczestników tego etapu stanowią osoby spoza placówki.

Podczas spotkania przedstawiciele szkoły zadeklarowali przekazanie programu nauczania w celu przeanalizowania możliwości jego wykorzystania i adaptacji do warunków polskiego systemu edukacji oraz wyrazili zainteresowanie nawiązaniem współpracy z technikami, które będą wdrażały kształcenie w ramach projektu 4NEW, szczególnie w zakresie wymiany doświadczeń, dobrych praktyk oraz rozwoju programów nauczania dla sektora energetyki jądrowej.

Zaproponowano też stworzenie programu wymiany dla uczniów szwedzkich i polskich. NCBJ będzie pilotowało współpracę pomiędzy Vattenfallgymansiet i polskimi szkołami, które zdecydują się na otwarcie programu kształcenia kadr dla polskiej energetyki jądrowej.

Tematowi edukacji na poziomie akademickim poświęcone zostało spotkanie na Królewskiej Politechnice w Sztokholmie (KTH). Prof. Sevostian Bechta przedstawił historię utworzenia programu magisterskiego „energetyka jądrowa” i gwałtowny rozwój tego kierunku. Energetyka jądrowa należy obecnie do najpopularniejszych kierunków studiów na KTH.  

W spotkaniu na KTH uczestniczyła także Cilla Andersson, dyrektorka Szwedzkiego Centrum Energetyki Jądrowej – SKC, organizacji finansującej i koordynującej projekty badawcze ukierunkowane na rozwiązywanie problemów techniczno-inżynieryjno-naukowych pojawiających się w eksploatacji szwedzkich reaktorów jądrowych. Samo SKC finansowane jest przez szwedzki przemysł jądrowy i od ponad 30 lat zapewnia długoterminowe wsparcie dla rozwoju wiedzy i kompetencji w technologiach jądrowych na poziomie akademickim. Jednym z wniosków z tego spotkania będzie propozycja stworzenia podobnej organizacji w Polsce. Ustalona została także współpraca w organizacji szkół i kursów letnich oraz wymiana doktorantów pomiędzy Szkoła Doktorską NCBJ i SKC.

Kształceniu podyplomowemu poświęcone było spotkanie w Uppsali z delegacją ANItY. Jest to Szwedzkie Centrum Kompetencji (Academic-industrial Nuclear technology Initiative to Achieve a Sustainable Energy Future) skupiające się na Małych Reaktorach Modułowych (SMR). W rozmowach brali udział Sophia Grape, dyrektorka ANItY, Håkan Gustafsson reprezentujący Centrum Technologii Jądrowych Studsvik, Kyle Johnson, reprezentant Westinghoue oraz Elisabeth Blom, specjalistka technik pomiarowych i członkini Zarządu Women in Nuclear.

Per Seltborg, dyrektor ds. badań naukowych w organizacji o nazwie Research Institutes of Sweden – RISE zaprezentował działalność instytutu jako krajowego partnera badawczo-rozwojowego wspierającego innowacje oraz współpracę pomiędzy przemysłem, sektorem publicznym i środowiskiem akademickim. 

W wyniku przeprowadzonych rozmów uzgodniono podjęcie działań mających na celu zbadanie możliwości współpracy pomiędzy projektem 4NEW, ANItA oraz RISE w obszarze edukacji, badań naukowych i wymiany informacji. Ponadto zauważono znaczne podobieństwo pomiędzy misją i działalnością RISE w Szwecji do Sieci Łukaszewicz w Polsce i podjęte zostaną kroki do inicjacji współpracy pomiędzy tymi organizacjami.

Tematy kształcenia i szkolenia operatorów i obsługi reaktorów oraz kształcenia instruktorów szkolenia tzw. „train the trainers” omówione zostały podczas spotkania w KSU – Nuclear Safety and Training Center.

Przedstawiciele KSU – Maria Skogqvist i Joachim Lindström – przedstawili typową ścieżkę szkoleń związanych z obsługą reaktora. Proces przygotowania pracownika do stanowiska Field Operator trwa około 11 miesięcy. Kolejny etap obejmuje szkolenie na stanowisko Turbine Operator, również trwające około 11 miesięcy. Następnie realizowane jest szkolenie na operatora elektrowni jądrowej, którego czas trwania także wynosi 11 miesięcy. Poszczególne etapy realizowane są kolejno po sobie. W ramach obowiązkowego programu szkoleniowego uczestnicy również odbywają kurs ochrony radiologicznej (Radiation Protection) oraz cztery dodatkowe kursy specjalistyczne związane z bezpieczeństwem i eksploatacją obiektów jądrowych.

KSU zaoferowało współpracę z projektem 4NEW, a w dalszej perspektywie wsparcie dla polskiego programu energetyki jądrowej przy tworzeniu programów kształcenia i szkolenia operatorów i obsługi reaktorów oraz kształcenia instruktorów szkolenia tzw. „train the trainers”. Dyskutowany również był temat bałtyckiego „hubu” łańcucha dostaw, edukacji, szkoleń i bezpieczeństwa energetycznego regionu.

Na zakończenie wizyty w Szwecji delegacja 4NEW spotkała się z ministrem rządu szwedzkiego – Krajowym Koordynatorem ds. Energii Jądrowej – Carl´em Berglöf. Minister przedstawił aktualne plany rozwoju energetyki jądrowej w Szwecji oraz główne wyzwania stojące przed krajem w zakresie budowy nowych mocy wytwórczych, rozwoju kadr, finansowania inwestycji oraz zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego. Rozwój kadr dla szwedzkiej energetyki jądrowej to temat ostatniego raportu przygotowanego przez Carla Berglöf dla rządu szwedzkiego. Obydwie strony wyraziły swoje zainteresowanie wymianą doświadczeń i informacji dotyczących powyższych zagadnień. Poruszono także temat bałtyckiego „hubu” łańcucha dostaw, edukacji, szkoleń i bezpieczeństwa energetycznego regionu. Minister wyraził pełne poparcie i współpracę w tym temacie.

Wizyta umożliwiła zapoznanie się ze szwedzkim systemem kształcenia i szkolenia kadr dla sektora energetyki jądrowej, a także z działalnością instytucji naukowych i badawczych wspierających rozwój tej branży. Szczególnie cenne były informacje dotyczące współpracy pomiędzy uczelniami, przemysłem oraz instytutami badawczymi, a także informacje dotyczące mechanizmów finansowania tych działań.

Przeprowadzone rozmowy pozwoliły na identyfikację potencjalnych obszarów współpracy pomiędzy partnerami projektu 4NEW oraz szwedzkimi instytucjami, takimi jak ANItA, RISE, KTH, SKC i KSU. Zdobyte doświadczenia oraz wymiana informacji będą stanowiły wartościowe wsparcie dla dalszych działań związanych z rozwojem kompetencji kadrowych dla polskiego programu energetyki jądrowej.